একবিংশ শতিকাত বাল্যবিবাহৰ (Child marriage) অভিশাপৰ পৰা মুক্ত হ’ব পৰা নাই এই ‘দুৰ্ভগীয়া দেশ’! পূব আৰু মধ্য ভাৰতৰ বহুতো অঞ্চলত, বহুতো কিশোৰীয়ে এতিয়াও ওঠৰ বছৰ বয়সৰ আগতেই বিয়াত বহিব লগা হৈছে। যেতিয়া আইন ভংগ কৰা হয়, চাৰিখন হাত নীৰৱে একত্ৰিত হয়। যি বয়সত ‘লক্ষ্মী’য়ে এক উজ্জ্বল আৰু সফল কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ সম্পূৰ্ণ উদ্যমেৰে আগবাঢ়ি আহিব পাৰিছিল, সেই বয়সত তেওঁলোকৰ সপোন কাটি পেলোৱা, বলপূৰ্বকভাৱে তেওঁলোকক ‘স্বামীৰ ঘৰলৈ’ পঠিওৱাৰ দুষ্ট চক্ৰ জেন-জীৰ যুগত এতিয়াও বিদ্যমান।
আশ্চৰ্যজনকভাৱে, ৰাজ্যৰ ক্ষেত্ৰত সন্মুখলৈ অহা দুটা নাম হ’ল পশ্চিম বংগ (West Bengal) আৰু ঝাৰখণ্ড (Jharkhand)। পশ্চিম বংগৰ নগৰ আৰু গ্ৰাম্য দুয়োটা অঞ্চলতে বাল্য বিবাহ ব্যাপকভাৱে চলি আছে। এয়া হৈছে ২০২৪ৰ জৰীপ-আধাৰিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি নমুনা পঞ্জীয়ন প্ৰণালী (এছআৰএছ) পৰিসংখ্যা প্ৰতিবেদন। তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাৱে, এই ক্ষেত্ৰত দিল্লীৰ প্ৰদৰ্শন যথেষ্ট ভাল। পৰিসংখ্যাই দেখুৱাইছে যে দিল্লীত বাল্য বিবাহৰ কোনো ঘটনা নথিভুক্ত কৰা হোৱা নাই। ‘শূন্য বাল্য বিবাহ’। কেৰালাৰ ফলাফলো সন্তোষজনক। মাত্ৰ ০.০৪ শতাংশ। যদি ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়কৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত জৰীপ প্ৰতিবেদনৰ সকলো পৰিসংখ্যা লক্ষ্য কৰা হয়, বাল্য বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ সামগ্ৰিক পৰিস্থিতি কেনেকুৱা সেয়া চাব পাৰিব। এইটো পোৱা গৈছে যে দেশৰ বেছিভাগ ছোৱালীয়ে ২১ বছৰ বয়স পাৰ হোৱাৰ পিছতহে বিবাহ বান্ধোনত সোমাই যায়।
কিন্তু মধ্য আৰু পূব ভাৰতৰ কিছুমান অংশত ছবিখন বিপৰীত। তাত এতিয়াও বাল্যবিবাহ চলি আছে। ২০২৪ চনত দেশখনৰ প্ৰায় ২.১ শতাংশ ছোৱালীৰ ১৮ বছৰ বয়সৰ আগতে বিবাহ সম্পন্ন হ’ব। ১৮ ৰ পৰা ২০ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত বিবাহিত ছোৱালীৰ শতাংশ হৈছে ২৪.৫ শতাংশ। আৰু ২১ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকৰ সংখ্যা, এয়া সৰ্বাধিক। প্ৰায় ৭৩.৫ শতাংশ, বা তিনি-চতুৰ্থাংশ। সামগ্ৰিকভাৱে, জৰীপৰ ফলাফল অনুসৰি, ২০২৪ চনত দেশখনৰ চাৰিগৰাকী ছোৱালীৰ ভিতৰত এগৰাকীতকৈ অধিক ছোৱালীৰ ২১ বছৰ বয়সৰ আগতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হ’ব। আৰু এই অৰ্থত ‘আগবাঢ়ি যোৱা পশ্চিম বংগ’।
কাৰণ, পৰিসংখ্যা অনুসৰি, দেশত সৰ্বাধিক সংখ্যক ছোৱালী, যিসকলৰ ওঠৰ বছৰ বয়সৰ আগতে বিবাহ হয়, তেওঁলোক পশ্চিম বংগৰ পৰা আহিছে। প্ৰায় ৬.৩ শতাংশ। পশ্চিম বংগৰ পিছতে আছে ঝাৰখণ্ড। এই হাৰ হৈছে ৪.৯ শতাংশ। ছত্তীশগড় ২.৯ শতাংশৰ সৈতে তৃতীয় স্থানত আছে। গ্ৰাম্য ভাৰতত, ১৮ বছৰ বয়সৰ আগতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হোৱা ছোৱালীৰ শতাংশ হৈছে ২.৪ শতাংশ। নগৰীয়া ভাৰতত ই ১.১ শতাংশ। গ্ৰাম্য অঞ্চলত পশ্চিম বংগত বাল্য বিবাহৰ হাৰ ৫.৯ শতাংশ। ৫.৮ শতাংশৰ সৈতে ঝাৰখণ্ড দ্বিতীয় স্থানত আছে।
পশ্চিম বংগই চহৰতো এই ক্ষেত্ৰত মুকুট ধৰি ৰাখিছে। এই হাৰ হৈছে ৭.৬ শতাংশ। ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ১.১ শতাংশৰ তুলনাত চহৰ অনুসৰি! দিল্লীৰ উপৰিও কেৰালা, হাৰিয়ানা আৰু হিমাচলেও প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত ছোৱালীৰ বিবাহৰ গড় বয়স হৈছে ২৩.১ বছৰ। বিশেষজ্ঞসকলে দাবী কৰে যে বাল্য বিবাহ কিছুমান সামাজিক সমস্যা আৰু ৰোগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। যেনে ছোৱালীৰ বৰ্ধিত এৰাৰ হাৰ, উপযুক্ত বয়সৰ আগতে গৰ্ভধাৰণ আৰু আগতীয়াকৈ মাতৃত্বৰ ফলত হোৱা বিভিন্ন স্বাস্থ্যজনিত জটিলতা। অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ৰাজ্যখনত বাল্যবিবাহ নিষিদ্ধ কৰিছে। এনে ঘৃণনীয় প্ৰথা নিৰ্মূল কৰাৰ বাবে এনেধৰণৰ পদক্ষেপ প্ৰশংসনীয়।
