যদি ৰাজ্যপালে কোনো বিধেয়কত সন্মতি নিদিয়ে তেন্তে সেইখন পুনৰ বিধানসভালৈ প্ৰেৰণ কৰিব লাগিব। ৰাজ্যপালে বিধেয়কখন ৰখাই থব নোৱাৰে। মুখ্য ন্যায়াধীশ বি আৰ গাভাইৰ নেতৃত্বত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ (Supreme Court) সংবিধান বিচাৰপীঠে বৃহস্পতিবাৰে ‘প্ৰেচিডেন্সিয়েল ৰেফাৰেন্স’ গোচৰত এই পৰ্যবেক্ষণ কৰে।
মুখ্য ন্যায়াধীশৰ উপৰি সংবিধান বিচাৰপীঠত আছে ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্ত, ন্যায়াধীশ বিক্ৰম নাথ, ন্যায়াধীশ পি এছ নৰসিংহ আৰু ন্যায়াধীশ এ এছ চন্দ্ৰকাৰ।
ৰাজ্যিক বিধায়িনী দলে কোনো বিধেয়ক গৃহীত কৰি ৰাজ্যপালৰ ওচৰলৈ গ’লে কি কৰিব লাগে সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰিছে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে। বৃহস্পতিবাৰে শীৰ্ষ আদালতে কয় যে ৰাজ্যপালৰ হাতত তিনিটা সাংবিধানিক বিকল্প আছে- ১) বিধেয়কত স্বাক্ষৰ কৰা, ২) ৰাষ্ট্ৰপতিলৈ প্ৰেৰণ কৰা, ৩) তেওঁৰ সন্মতি নিদিয়াকৈ বিধেয়কখন বিধানসভালৈ ঘূৰাই পঠোৱা।
একে সময়তে পাঁচজনীয়া সাংবিধানিক বিচাৰপীঠে কয় যে এই তিনিটা বিকল্পৰ ভিতৰত কোনটো বিকল্প বাছি ল’ব সেইটো ৰাজ্যপালৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সাংবিধানিক বিচাৰপীঠে কয় যে এইটো আদালতৰ বিবেচনাৰ বিষয় নহয়।
মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভায়ে কয়, “ৰাজ্যপালৰ সিদ্ধান্ত ল’বলগীয়া সময়সীমাও আদালতে নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে।”
একে সময়তে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে ৰাজ্যপাল বা ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে তেওঁলোকৰ কাম কেনেদৰে কৰিছে সেয়া আদালতৰ বিচাৰৰ বিষয় নহয়।
কিন্তু দীৰ্ঘদিনলৈ নিষ্ক্ৰিয়তা, অনিৰ্দিষ্টকালৰ বাবে কোনো বিলৰ সিদ্ধান্ত লোৱাত পলম হোৱা আৰু তাৰ কোনো ব্যাখ্যা নিদিয়া ক্ষেত্ৰত– এই সকলোবোৰ ক্ষেত্ৰত আদালতে সীমিত নিৰ্দেশনা দিব পাৰে, যাতে তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰে।
বৃহস্পতিবাৰে ৰায়দানৰ সময়ত শীৰ্ষ ন্যায়ালয়ে কয় যে ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু ৰাজ্যপালৰ কাম-কাজত সাধাৰণ ন্যায়িক হস্তক্ষেপ হ’ব নোৱাৰে। কিন্তু সংবিধান বিচাৰপীঠে কয় যে দীৰ্ঘদিন ধৰি নিষ্ক্ৰিয়তা থাকিলে সাংবিধানিক আদালতে হস্তক্ষেপ কৰিব পাৰে।
সংবিধানৰ ১৪৩ নং অনুচ্ছেদৰ উদ্ধৃতি দি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে প্ৰতিবাৰেই বিধেয়ক সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন হ’লেই উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মতামত লোৱাটো ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কোনো বাধ্যবাধকতা নাই। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ১৪২ অনুচ্ছেদ
অনুসৰি, ৰাষ্ট্ৰপতি বা ৰাজ্যপালৰ ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰে বুলি উল্লেখ কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে যদিহে বিধেয়কখন আইনত পৰিণত নহয় তেন্তে ৰাজ্যপাল বা ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সিদ্ধান্তক আদালতত প্ৰত্যাহ্বান জনাব নোৱাৰিব।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰাজ্যপাল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে বিধানসভাই গৃহীত কৰা বিধেয়কখনক সন্মতি দিব নে নিদিয়ে সেই সিদ্ধান্ত লোৱাৰ সময়সীমা দিছিল।
ইয়াৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতি মুৰ্মুৱে এই সন্দৰ্ভত ৰাজ্যপাল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ক্ষমতাৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ ১৪টা প্ৰশ্ন প্ৰেৰণ কৰে। এই সন্দৰ্ভত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মতামত লোৱাৰ পিছত যোৱা জুলাইৰ পৰা মুখ্য ন্যায়াধীশ বি আৰ গাভাইৰ নেতৃত্বত সাংবিধানিক বিচাৰপীঠত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ৰেফাৰেন্স গোচৰৰ শুনানি চলি আছিল।
সাধাৰণতে কোনো ৰাজ্যৰ বিধায়িনী দলে বিধেয়ক গৃহীত কৰিলে ৰাজ্যপালৰ সন্মতিৰ বাবে সেই বিধেয়কখন পঠিওৱা হয়। যদি ৰাজ্যপালে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত বিধেয়কখনৰ সন্দৰ্ভত সিদ্ধান্ত ল’ব নোৱাৰে তেন্তে ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২০০ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰপতিলৈ প্ৰেৰণ কৰে।
সংবিধানৰ ২০১ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি, যেতিয়া কোনো বিধেয়ক ৰাষ্ট্ৰপতিলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয় তেতিয়া তেওঁৰ হাতত দুটা বিকল্প থাকে- হয় বিধেয়কখনত সন্মতি দিয়া, নহ’লে নাকচ কৰা। কিন্তু সংবিধানে ইয়াৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিক কোনো সময়সীমা নিদিয়ে। এই বিষয়ে বাৰে বাৰে বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ আহিছে।
এনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত ১২ এপ্ৰিলত তামিলনাডু চৰকাৰে দাখিল কৰা গোচৰৰ ৰায় ঘোষণা কৰাৰ সময়ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰাজ্যপাল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিক তিনি মাহৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশত উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিকে ধৰি বহু লোকে আপত্তি কৰে।
এই প্ৰশ্নও উত্থাপন হৈছিল যে ৰাষ্ট্ৰপতিক নিৰ্দেশনা দিয়াৰ ক্ষমতা আদালতৰ আছে নেকি? এই বিষয়ত ৰাষ্ট্ৰপতি মুৰ্মুৱে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ চৰকাৰে বিধেয়কখনত ৰাজ্যপালৰ স্বাক্ষৰ কৰাৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণৰ বিৰোধিতা কৰা বুলি কৈছিল।
