ASSAM TIMES POST
বিশেষ প্ৰতিবেদন
অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ভয়াৱহ দাবানল কি ভাৰতৰ বাবেও চিন্তাৰ কাৰণ হ’বলৈ গৈ আছে? আমাৰ বায়ুমণ্ডলতো প্ৰচুৰ পৰিমাণে সি ভৰাই পেলাইছে নেকি ভয়ঙ্কৰ বিষ কণিকা ‘এৰ’ছল্ছ’?
বতাহত ভাসমান এই ধূলিকণাসমূহ (এৰ’ছল্ছ) আমাৰ শ্বাসৰ বতাহকতো অধিক বিষময় কৰিবই, কাৰণ হৈ উঠিব পাৰে শ্বাসকষ্টজনিত নানা ধৰণৰ ৰোগ বৃদ্ধিৰো। বিশেষজ্ঞসকলে কৈছে, ‘‘এই ভয়াৱহ দাবানলৰ ফলত ভাৰতৰ বায়ুমণ্ডল অধিক বিষাক্ত হৈ উঠাৰ আশঙ্কা ঘনীভূত হৈ উঠিছে। পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলত যিমান পৰিমাণৰ এৰ’ছল্ছ থাকিলে মোটামুটিভাৱে স্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়, ভাৰতত ইতিমধ্যেই তাৰ পৰিমাণ ৩ৰ পৰা ৪ গুণ বেছি।’’
আশঙ্কাৰ কাৰণ নাছা আৰু আমেৰিকাৰ ‘নেচনেল অ’চনিক এণ্ড এটম’স্ফেয়াৰিক এডমিনিষ্ট্ৰেচনৰ উপগ্রহ ‘ছুঅ’মি এনপিপি’-এ পঠিওৱা ছবি আৰু তথ্যাদি। য’ত দেখা গৈছে, এই দাবানলৰ ধোঁৱাই ইতিমধ্যেই সনমগ্ৰ বিশ্ব পৰিক্রমা কৰি পেলাইছে। আৰু সেই পৰিক্রমাৰ পিছত সি এইবাৰ উভতি গৈছে পূব অষ্ট্ৰেলিয়ালৈ। আৰু তাৰ প্ৰভাৱত প্রচুৰ পৰিমাণে এৰ’ছল্ছ জমা হৈছে পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলত।
২৮ বছৰ পূৰ্বে এনেকুৱা ঘটনাই ঘটিছিল বিশ্ব হিমায়ন
দিল্লীৰ ‘ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অব টেকন’লজী (আইআইটি)’ৰ ‘চেণ্টাৰ ফৰ এটমস্ফেৰিক ছায়েন্স’ৰ অধ্যাপক সাগ্নিক দে’ই কৈছিল, ‘‘অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ভয়াৱহ দাবানল সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবেই উদ্বেগৰ কাৰণ হৈ উঠিব পাৰে। প্রায় একেই ধৰণৰ ঘটনা ঘটিছিল ইণ্ডোনেছিয়াত। ১৯৯২ চনত, ‘পিনাটুবো’ আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত। বায়ুমণ্ডল ভৰি পৰিছিল এৰ’ছল্ছ কণিকা। এই ঘটনাত কেইবা মাহৰ বাবে পৃথিৱীৰ তাপমাত্রা কমি গৈছিল প্রায় অর্ধেক ডিগ্রী চেলচিয়াছ। যাক কোৱা হয়, ‘গ্লোবেল কুলিং’। বা ‘বিশ্ব হিমায়ন’। হয়, এই উত্তৰোত্তৰ উষ্ণায়নৰ সময়তো।’’
এইবাৰো তাৰ আশঙ্কা উৰাই পেলাব নোৱাৰি বুলি ভাবিছে বিশেষজ্ঞসকলে। তেওঁলোকৰ বক্তব্য, এই ভয়াৱহ দাবানলৰ ধোঁৱা যিহেতু বিয়পি পৰিছে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বায়ুমণ্ডলত, আৰু সি ইতিমধ্যেই কার্যত সমগ্ৰ বিশ্বক পৰিক্রমা কৰিছে, সেয়ে এই ঘটনাৰ পিছতো এৰ’ছল্ছ কণিকাৰ পৰিমাণ বায়ুমণ্ডলত অস্বাভাৱিকভাৱে বাঢ়ি গৈ বিশ্ব হিমায়ন ঘটাব পাৰে, সাময়িকভাৱে।
এৰ’ছল্ছ কণিকা কি?
কল-কাৰখানাৰ প্ৰদূষণ, জুইৰ ধোঁৱা, ধূলি-বালি, সামুদ্রিক লোণ, আগ্নেয়গিৰিৰ ছাই আৰু ধোঁৱাৰ পৰা এৰ’ছল্ছ কণিকাবোৰ উত্পন্ন হয়। ই সাধাৰণতে কঠিন আৰু গেছীয় পদার্থৰ দুয়োটা অৱস্থাতে থাকে। অৱশ্যে গেছীয় অৱস্থাত থাকিলেও পিছত সি কঠিন অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
‘‘হাপানিৰ দৰে শ্বাসকষ্টজনিত বিভিন্ন ৰোগত যি ভুগি আছে, এৰ’ছল্ছ কণিকা তেওঁলোকৰ পক্ষে অত্যন্ত ক্ষতিকাৰক।’’ এই কথা প্ৰকাশ কৰিছে হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ অচ্যুত সৰকাৰে।
সাগ্নিকে কয়, ‘‘এৰ’ছল্ছ কণিকাই জলবায়ুৰ ওপৰত যথেষ্ট প্রভাৱ পেলাব পাৰে। সি যিমান উষ্ণায়নৰ কাৰণ হ’ব পাৰে, সিমানেই কাৰণ হ’ব পাৰে হিমায়নৰো। ই যিমান পৰিমাণৰ অতি শক্তিশালী অতিবেগুনীয়া ৰশ্মি শোষণ কৰিব পাৰে, সিমান পৰিমাণতে সেইবোৰৰ বিচ্ছুৰণো ঘটাব পাৰে।’’
উপগ্রহৰ পর্যবেক্ষণে কিয় আশঙ্কাৰ জন্ম দিছে?
বৰ্ধিত উদ্বেগৰ কাৰণ, নাছা আৰু নোৱাৰ ‘ছুঅ’মি এনপিপি উপগ্রহ’ই পঠিওৱা ছবি আৰু তথ্যাদিয়ে ইয়াকো জনাইছে যে সেই এৰ’ছল্ছ কণিকাবোৰ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ সকলোতকৈ নিম্ন স্তৰত (আমাৰ সকলোতকৈ ওচৰৰ বায়ুমণ্ডল, যাক ‘ট্রপোস্ফিয়াৰ’ বলা হয়) নাই। সি উপনীত হৈছেগৈ বায়ুমণ্ডলৰ আৰু ওপৰৰ স্তৰত, যাৰ নাম ‘ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰ’।
সাগ্নিকৰ ভাষাত, ‘‘এইটোৱেই আমাৰ উদ্বেগ, আশঙ্কা বঢ়াইছে।’’
এৰ’ছল্ছ উপনীত হৈছে ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰত !
কেনেদৰে উপনীত হৈছে তাক ব্যাখ্যা কৰাৰ পূৰ্বে এইটো বুজা যাওক ট্রপোস্ফিয়াৰ আৰু ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰ বুলিলে কি বুজায়? সমুদ্রপৃষ্ঠৰ পৰা দুই মেৰুত সর্বাধিক যি স্তৰৰ উচ্চতা হয় ৭ৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ বা ৫ মাইল। আৰু নিৰক্ষৰেখাত বা তাৰ সীমান্তৱৰ্তী এলেকাত ট্রপোস্ফিয়াৰ থাকে সমুদ্রপৃষ্ঠৰ পৰা সর্বাধিক ১৬ বা ১৮ কিলোমিটাৰ (১০ৰ পৰা ১১ মাইল) বা ৩৩ হাজাৰ ফুট উচ্চতা পর্যন্ত। নিৰক্ষৰেখাত সেইটো ৬৫ হাজাৰ ফুট পর্যন্তও কেতিয়াবা কেতিয়াবা উঠি যাব পাৰে। অৱশ্যে শীত আৰু গ্রীষ্মত ট্রপোস্ফিয়াৰৰ উচ্চতা হ্ৰাস-বৃদ্ধি কৰে। ফলত, শীতত কমি গৈ হ’ব পাৰে ২৩ হাজাৰ ফুট পৰ্যন্ত। পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ মুঠ ভৰৰ ৭৫ৰ পৰা ৮০ শতাংশই এই ট্রপোস্ফিয়াৰৰ ভৰ। যিমান প্ৰকাৰৰ মেঘ আছে, তাৰ বেছিভাগেই থাকে ট্রপোস্ফিয়াৰত।
এৰ’ছলৰ পৰিমাণ ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰত বঢ়াৰ পৰিণাম
সাগ্নিকৰ ব্যাখ্যা অনুযায়ী, ‘‘ট্রপোস্ফিয়াৰত যিমানে ওপৰলৈ উঠা যায়, সিমানেই তাপমাত্রা কমি থাকে। কিন্তু ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰত ওপৰলৈ উঠাৰ লগে লগে তুলনামূলকভাৱে গড় তাপমাত্রা বাঢ়ে। ট্রপোস্ফিয়াৰৰ দৰে ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰৰ সঘনাই সালসলনি নঘটে। সেয়ে তাত এৰ’ছল্ছ কণিকাবোৰ উপনীত হ’লে তাত সি দীর্ঘ দিন থাকি যায়। যিটো ট্রপোস্ফিয়াৰত নহয়। তাত জমা হোৱা এৰ’ছল্ছ কণিকা বৰষুণৰ লগত উটি যায়।
তাৰ ফলত, এৰ’ছল্ছ কণিকাবোৰ যদি ক্রমশঃ ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰৰ এটি স্তৰৰ পৰা তাৰ ওপৰৰ স্তৰত উপনীত হয়, তেতিয়াহ’লে সেই কণিকাবোৰ নিশ্চিতভাৱেই অধিক বৃদ্ধি কৰিব ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰৰ তাপমাত্রা। অৱশ্যে সেইটো কিমান বিপজ্জনক হ’ব তাক নির্ভৰ কৰিছে ষ্ট্ৰেটোস্ফিয়াৰত কিমান উচ্চতা পর্যন্ত সেই এৰ’ছল্ছ কণিকা গৈ পাইছে, আৰু তাত এৰ’ছল্ছ কণিকাবোৰৰ স্তৰ কিমান পূৰ্ণ হৈছে, তাৰ ওপৰতেই।’’
‘ছুঅ’মি এনপিপি উপগ্রহ’ই পঠিওৱা ছবি আৰু তথ্যাদিৰ ভিত্তিতেই সেই বিষয়সমূহ হিচাপ কৰি চাবলৈ আৰম্ভ হৈছে বুলে জনায় সাগ্নিকে।
