পাছপ’ৰ্ট নাগৰিকত্ব প্ৰমাণৰ নথি (Passport Row) নহয়। বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে এই কথা স্পষ্ট কৰি দিয়ে। ‘পাছপ’ৰ্ট সেৱা দিৱস’ৰ চতুৰ্দশ বৰ্ষপূৰ্তি উপলক্ষে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে এই ঘোষণা কৰে। নাগৰিকত্বৰ চূড়ান্ত প্ৰমাণ সন্দৰ্ভত বৰ্তমান ব্যাপক বিতৰ্ক চলি আছে। তাৰ মাজতে কেন্দ্ৰৰ এই ঘোষণাই সেই অস্পষ্টতা আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।
কিন্তু ভাৰতীয় নাগৰিকৰ নাগৰিকত্বৰ চূড়ান্ত প্ৰমাণ কি সেই সন্দৰ্ভত কেন্দ্রীয় চৰকাৰে এতিয়াও বিশেষ সমাধান দিয়া নাই৷ বুধবাৰে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে কয় যে পাছপ’ৰ্ট মূলতঃ চৰকাৰে প্ৰদান কৰা ভ্ৰমণ নথি, যাৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভ্ৰমণৰ সুবিধা হয়।
অৰ্থাৎ কেৱল পাছপ’ৰ্ট থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ইয়াৰ দ্বাৰা কাৰোবাক এই দেশৰ নাগৰিক বুলি গণ্য কৰা হ’ব। উল্লেখ্য যে ভাৰতীয় পাছপ’ৰ্ট কেৱল বৈধ নাগৰিককহে প্ৰদান কৰা হয়। আইনী নাগৰিক নহ’লে কাৰোবাৰ বাবে ভাৰতীয় পাছপ’ৰ্ট পোৱা সম্ভৱ নহয়।
ইফালে ভাৰতত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ কোনো সম্ভাৱনা নাই। কিন্তু পাছপ’ৰ্ট পোৱাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে আপুনি পাছপ’ৰ্টৰ মালিক। পাছপ’ৰ্টৰ পিছফালে লিখা আছে যে ই “ভাৰত চৰকাৰৰ সম্পত্তি” আৰু চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিলে ইয়াক সমৰ্পণ কৰিব লাগিব।
চলিত বৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে ভোটাৰ তালিকা শুধৰণিৰ বিশেষ পদ্ধতিৰ শুনানিৰ সময়ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিশ্চিত কৰিছিল যে আধাৰ কাৰ্ড নাগৰিকত্বৰ চূড়ান্ত প্ৰমাণ নহয়। ই কেৱল পৰিচয়-পত্ৰ। ভোটাৰ আইডি কাৰ্ডকো নাগৰিকত্বৰ নথি হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। ই মূলতঃ পৰিচয় আৰু বাসস্থানৰ প্ৰমাণ আৰু নিৰ্বাচনৰ সময়ত ভোটাধিকাৰ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে।
নাগৰিকত্ব আইন অনুসৰি, ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী বা তাৰ পিছত আৰু ১৯৮৭ চনৰ ১ জুলাইৰ আগতে যদি ভাৰতত জন্মগ্ৰহণ কৰে তেন্তে তেওঁ জন্মসূত্ৰে ভাৰতীয়। আৰু ১৯৮৭ চনৰ জুলাইৰ পিছত জন্ম হোৱা ব্যক্তি এজনে নাগৰিকত্ব দাবী কৰিব পাৰে, যদিহে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ ভিতৰত অন্ততঃ এজন ভাৰতীয় নাগৰিক হয়।
কিন্তু ২০০৪ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত বা তাৰ পিছত জন্ম লোৱাসকলে নাগৰিকত্ব দাবী কৰিব পাৰিব, যদিহে পিতৃ-মাতৃ দুয়োজন ভাৰতীয় বা পিতৃ-মাতৃৰ এজন ভাৰতীয় নাগৰিক আৰু আনজন জন্মৰ সময়ত অনুপ্ৰৱেশকাৰী নহয়।
বুধবাৰে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে ভাৰতৰ পাছপ’ৰ্ট সেৱাৰ নেটৱৰ্ক সম্প্ৰসাৰণ আৰু কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য সাফল্যৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।
ইয়াৰ ভিতৰত চিপ এম্বেডেড ই-পাছপ’ৰ্টৰ সফলতাৰে মুকলি কৰাও অন্যতম। বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ এগৰাকী বিষয়াই কয় যে ২০২৫ চনত ১৫ মিলিয়ন পাছপ’ৰ্ট আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ১ কোটি ৩৯ লাখ কেৱল পাছপ’ৰ্ট আছিল।
বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়েও পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে যে পাছপ’ৰ্টৰ গড় প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময়ো কমি আহিছে। আৰক্ষীৰ পৰীক্ষণৰ সময় বাদ দিলে এতিয়া ছয় কৰ্মদিনত পাছপ’ৰ্ট পোৱা যাব। বিষয়াগৰাকীয়ে কয় যে এতিয়া নাগৰিকে পাছপ’ৰ্ট সেৱা কেন্দ্ৰত গড়ে ৪৫ মিনিটতকৈও কম সময় কটায়।
বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ বিষয়াগৰাকীৰ মতে, প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময় হ্ৰাস পোৱাৰ মূল কাৰণ হৈছে পাছপ’ৰ্ট সেৱা কেন্দ্ৰৰ সংখ্যা ছয়গুণ বৃদ্ধি। এটা দশক পূৰ্বে মাত্ৰ ৭৭টা পাছপ’ৰ্ট কেন্দ্ৰ আছিল যদিও এতিয়া সমগ্ৰ দেশতে পাছপ’ৰ্ট কেন্দ্ৰৰ সংখ্যা ৫৪৫টালৈ বৃদ্ধি পাইছে।
