মালেগাঁৱৰ বিস্ফোৰণৰ (Malegaon Blast) গোচৰত বিজেপিৰ প্ৰাক্তন সাংসদ প্ৰজ্ঞা সিং ঠাকুৰ ওৰফে সাধৱী প্ৰজ্ঞাকে ধৰি সাতজন অভিযুক্তক দোষমুক্ত কৰে মুম্বাইৰ নিয়াৰ (NIA) বিশেষ আদালতে। অভিযুক্তৰ ভিতৰত লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল প্ৰসাদ পুৰোহিতো আছিল।
বৃহস্পতিবাৰে ৰায়দান দিওঁতে আদালতে কয় যে অভিযুক্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা প্ৰমাণ সন্দেহৰ উৰ্দ্ধত নহয়।
২০০৮ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ নাছিকৰ মালেগাওঁৰ জনবসতিপূৰ্ণ এলেকাত সংঘটিত বিস্ফোৰণত ৬ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। আহত হয় আন ৯৫ জন।
১৭ বছৰীয়া দীৰ্ঘদিনীয়া গোচৰৰ অন্তত বৃহস্পতিবাৰে আদালতে এই ৰায় দিয়ে। মটৰচাইকেলত বোমা ৰখা বুলি অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। মহাৰাষ্ট্ৰ আৰক্ষীৰ সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী দলে সাধ্বী প্ৰজ্ঞা আৰু লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল প্ৰসাদ পুৰোহিতক মূল অভিযুক্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।
মছজিদৰ সমীপত বিস্ফোৰণত ব্যৱহৃত বাইকখনত ইচ্ছাকৃতভাৱে দুটা বোমা মজুত কৰি ৰখাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল, যিখন বাইক সাধৱীৰ নামত আছিল। সমগ্ৰ ঘটনাটোত প্ৰসাদ পুৰোহিতে সাধৱীক সহায় কৰাৰ অভিযোগ। কিন্তু বৃহস্পতিবাৰে নিয়াৰ আদালতত ৰায় দিয়ে যে চৰকাৰী পক্ষই বাইকখনত বোমাটো স্থাপন কৰা বুলি প্ৰমাণ কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে।
ভাৰতৰ প্ৰথমটো সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ বুলি দাবী কৰা এই বিস্ফোৰণত সাধৱী প্ৰজ্ঞা আৰু লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল পুৰোহিতকে ধৰি ৭ জন লোক জড়িত আছিল।
এই ৭ অভিযুক্তৰ বিৰুদ্ধে ১৯৬৭ চনৰ অবৈধ কাৰ্যকলাপ প্ৰতিৰোধ আইন (ইউ এ পি এ) আৰু সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী আইনৰ অধীনত অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। দেশৰ ভিতৰতে দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি থকা সন্ত্ৰাসবাদৰ অন্যতম গোচৰ আছিল এইটো।
২০০৮ চনত কি হৈছিল?
২০০৮ চনৰ ২৯ ছেপ্টেম্বৰত মুছলমান প্ৰধান মালেগাঁও অঞ্চলত সংঘটিত হৈছিল এই বিস্ফোৰণ। ৰমজান মাহত মুছলমানসকলে ৰোজা পালন কৰি আছিল।
ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশিত এক বাতৰি অনুসৰি, মুছলমানৰ পবিত্ৰ মাহটোৰ পিছৰ মাহত হিন্দু নৱৰাত্ৰিৰ উৎসৱ হোৱাৰ বাবেই বিস্ফোৰণৰ সময় হিচাপে বাছি লোৱা বুলি সন্দেহ কৰা হৈছিল। এই বিস্ফোৰণৰ পৰিকল্পনা আছিল ধৰ্মীয় হিংসাৰ সৃষ্টি।
স্থানীয় আৰক্ষীয়ে প্ৰথমে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।
পিছত গোচৰটো মহাৰাষ্ট্ৰ আৰক্ষীৰ সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী শাখাক গতাই দিয়ে। যদিও প্ৰথমে এই বিস্ফোৰণত ১০১ জন লোক আহত হোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছিল, তথাপিও নিয়াৰ আদালতে আঘাতপ্ৰাপ্তৰ সংখ্যা ৯৫ জন বুলি কয়।
মহাৰাষ্ট্ৰ আৰক্ষীৰ সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী শাখাৰ তদন্তৰ পৰা কি জনা যায়
তদন্তৰ সময়ত এ টি এছে এখন বাইকত আই ই ডি ৰখাৰ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পৰাই সংঘটিত হয় এই বিস্ফোৰণ। বাইকখনৰ পঞ্জীয়ন নম্বৰো ভুৱা আছিল।
আনকি ইঞ্জিন নম্বৰ আৰু চেছিছ নম্বৰটোও মচি পেলোৱা হৈছিল।
বিস্ফোৰণত ব্যৱহৃত বাইকখনৰ তথ্য উদ্ধাৰৰ বাবে ফৰেনছিক লেবলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। ফৰেনছিক ৰিপ’ৰ্ট লাভ কৰাৰ পিছত তদন্তকাৰী সংস্থাটোৱে বাইকখনৰ মালিক প্ৰজ্ঞা সিং ঠাকুৰ বুলি জানিবলৈ দিয়ে।
২০০৮ চনৰ ২৩ অক্টোবৰত তেওঁক জেৰা কৰাৰ পিছত এ টি এছে অন্যান্য অভিযুক্তকে ধৰি মুঠ ১১ জন লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। আটাইকেইজনে অভিনৱ ভাৰত নামৰ এটা গ্ৰুপ গঠন কৰাৰ অভিযোগ। মহাৰাষ্ট্ৰ সংগঠিত অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণ আইন, ১৯৯৯ৰ অধীনত অভিযুক্তসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছিল।
২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অভিযোগনামা দাখিল কৰা হৈছিল। চাৰ্জশ্বীটত এ টি এছে দাবী কৰিছিল যে এই সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপ মুছলমানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিশোধ ল’বলৈ সংগঠিত কৰা হৈছে।
গোচৰৰ দায়িত্ব লয় নিয়াই
২০১১ চনত এই গোচৰটো ৰাষ্ট্ৰীয় তদন্ত সংস্থা চমুকৈ নিয়াক গতাই দিয়া হৈছিল। নিয়াই তদন্ত চলাই থকাৰ সময়তে অভিযুক্তই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে এ টি এছে উত্থাপন কৰা অভিযোগক প্ৰত্যাহ্বান জনাই আদালতৰ কাষ চাপিছিল।
২০১৬ চনত নিয়াই পৰিপূৰক চাৰ্জশ্বীট দাখিল কৰিছিল। সেই চাৰ্জশ্বীটৰ পৰা এ টি এছে অনা ধাৰাটো বাদ দিয়া হৈছিল। নিয়াই কয় যে এ টি এছে সংগঠিত অপৰাধ আইন প্ৰয়োগ কৰা ধৰণটো প্ৰশ্নৰ বাহিৰত নহয়।
প্ৰজ্ঞা ঠাকুৰৰ বিৰুদ্ধে সংগৃহীত প্ৰমাণত ব্যৱধান থকাৰ লগতে ১১ জন নহয়, মাত্ৰ ৭ জন লোকৰ বিৰুদ্ধেহে প্ৰমাণ পোৱা বুলিও অভিযোগনামাত নিয়াই দাবী জনাইছে। তদন্তকাৰী সংস্থাটোৱে লগতে কয় যে যদিও বাইকখন প্ৰজ্ঞাৰ নামত পঞ্জীয়ন আছিল, তথাপিও বাইকখন কালসংৰাৰ জিম্মাত আছিল আৰু বিস্ফোৰণৰ পূৰ্বে বাইকখন তেৱেঁই ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
নিয়াই লগতে দাবী কৰে যে এ টি এছে নিজৰ গোচৰটো স্বীকাৰোক্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লৈছে, যিবোৰ আদালতত প্ৰমাণ হিচাপে গ্ৰহণযোগ্য। অৱশ্যে এ টি এছে খৰখেদাকৈ সংগঠিত অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণ আইন প্ৰয়োগ কৰিছিল।
নিয়াই প্ৰজ্ঞা ঠাকুৰৰ নাম বাদ দিব বিচাৰিছিল
প্ৰজ্ঞা ঠাকুৰৰ নাম বাদ দিবলৈ নিয়াই আবেদন কৰাৰ সময়ত বিশেষ আদালতে কয় যে প্ৰজ্ঞাৰ এই বিস্ফোৰণৰ সৈতে কোনো সম্পৰ্ক নাই বুলি কৰা দাবী মানি লোৱাটো কঠিন। কিন্তু আদালতে এই গোচৰত সংগঠিত অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণ আইন প্ৰয়োগ কৰিব নালাগে বুলি নিয়াৰ পৰামৰ্শ মানি লয়।
অৱশ্যে আদালতে কয় যে এই সাতজন অভিযুক্ত – সাধ্বী প্ৰজ্ঞা ঠাকুৰ, প্ৰসাদ পুৰোহিত, ৰমেশ উপাধ্যায়, সমীৰ কুলকাৰ্ণী, সুধাকৰ অংকৰ্নাথ চতুৰ্বেদী, অজয় ৰহিৰকাৰ আৰু সুধাকৰ দ্বিবেদীৰ বিৰুদ্ধে ইউ এ পি এ, আই পি চি আৰু বিস্ফোৰক পদাৰ্থ আইন, ১৯০৮ৰ অধীনত বিচাৰৰ সন্মুখীন হ’ব লাগিব।
আদালতে প্ৰমাণৰ অভাৱত শিৱনাৰায়ণ কালসংৰা, শ্যাম লাল চাহু আৰু প্ৰবীণ টকলকিক গোচৰৰ পৰা মুকলি কৰি দিছিল। লগতে আদালতে কয় যে দুই অভিযুক্ত ৰাকেশ ধৌৰে আৰু জগদীশ মাত্ৰেৰ বিৰুদ্ধে কেৱল অস্ত্ৰ আইনৰ অধীনত বিচাৰ হ’ব।
মালেগাঁও গোচৰৰ বিচাৰ
২০১৮ চনত মুম্বাইৰ নিয়াৰ বিশেষ আদালতত এই সাতজন অভিযুক্তৰ বিচাৰ আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৯ এপ্ৰিল, ২০২৫ পৰ্যন্ত চলি থাকে।
ইয়াৰ অভিযোগৰ ভিতৰত ইউ এ পি এৰ ১৬ নং ধাৰা (সন্ত্রাসবাদী কার্য সংঘটিত কৰা) আৰু ১৮ (সন্ত্রাসবাদী কার্য সংঘটিত কৰাৰ ষড়যন্ত্র) আৰু ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ বিভিন্ন ধাৰা, য’ত ১২০(খ) (অপৰাধমূলক ষড়যন্ত্র), ৩০২ (হত্যা), ৩০৭ (হত্যা কৰাৰ চেষ্টা), ৩২৪ (স্বেচ্ছামূলকভাৱে হত্যা কৰা) আৰু ১৫৩(ক) (দুটা ধৰ্মীয় গোটৰ মাজত শত্ৰুতাক প্ৰসাৰ কৰা) আদি অভিযোগ আছে৷
সংবাদ সংস্থা পি টি আইৰ এক প্রতিবেদন অনুসৰি, নিয়াই চূড়ান্ত বিবৃতিত উল্লেখ কৰিছিল যে মালেগাঁও বিস্ফোৰণৰ ষড়যন্ত্ৰকাৰীয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ এটা শ্ৰেণীৰ ওপৰত সন্ত্ৰাস চলাইছিল, অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাত ব্যাঘাত জন্মাবলৈ, সাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনা সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰু ৰাজ্যৰ আভ্যন্তৰীণ নিৰাপত্তাত বিঘিনি ঘটাইছিল।
